O Projekcie
w powiatach woj. podkarpackiego graniczących z Ukrainą”
28 września 2007 r. Komisja Europejska wydała decyzję w sprawie przyjęcia do realizacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Program składa się z 10 Priorytetów i stanowi odpowiedź na wyzwania, do których należą: wzrost spójności społecznej, rozwijanie wiedzy i innowacji oraz tworzenie większej liczby trwałych miejsc pracy, podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób bezrobotnych i biernych zawodowo.
Powiaty woj. podkarpackiego graniczące z Ukrainą z wciąż wysokim bezrobociem należą do jednych z najsłabiej rozwiniętych obszarów UE. Przyczyny wysokiego bezrobocia sięgają przeszłości. Proces przemiany społecznej, zamiast odciążyć kategorie społeczne, doprowadził do ich marginalizacji w tych przygranicznych powiatach. Przegranymi w procesie transformacji społecznej są bezrobotni. Zabezpieczenia socjalne, społeczny status i kwalifikacje zawodowe, które określały ich życiowe perspektywy do początku lat 90-tych, nie są już wystarczające. W tej sytuacji poszkodowane warstwy społeczne zmuszone były szukać innych źródeł utrzymania. Nowe możliwości dała „szara sfera” gospodarki i niesformalizowane formy zarobku.
Obok produkcji rolniczej, zasiłków socjalnych i emigracji zarobkowej powszechną formą przeciwdziałania biedzie w tych powiatach stał się przemyt - jeden ze składników „szarej strefy”. Wpływa on znacząco na rynek obrotu towarów oraz kieruje się określonymi zasadami ekonomicznymi. Znaczenie drobnego handlu pozwala uświadomić fakt, że na południowo –wschodniej granicy Polski przemyt jest zjawiskiem masowym. Osoby przekraczające granicę miedzy Polską a Ukrainą w celach przemytniczo - zarobkowych nie stanowią tu wyjątku, lecz zasadę.
Na negatywne skutki „szarej strefy” i przemytu wskazują również przedsiębiorcy. Nie są oni w stanie konkurować z granicą, która przynosi łatwy zarobek. U nich pracownik nie zarobi tyle, co handlarz na przemycie. Specyficzna sytuacja w tych powiatach sprawia, że mimo dużego bezrobocia trudno znaleźć pracowników. Przyczyn tego należy szukać w tym, że zarejestrowani bezrobotni w rzeczywistości nie są bez pracy. Ponadto trudno oszacować jaki jest faktyczny odsetek osób pozostających bez pracy, gdyż przemytnicy często nie widzą sensu zgłaszania się do PUP-ów. Na handlu zarabiają często więcej niż legalnie na rynku pracy. Oprócz dochodu mają przywilej samodzielnego określania godzin pracy i żadnych przełożonych.
Trudno o dane statystyczne dotyczące „szarej strefy”. Określenie skali i przyczyn tego zjawiska oraz branż w jakich występuje jest niezmiernie trudne a dostępne dane szacunkowe nie opierają się na rzetelnych badaniach. Istotne jest więc zebranie informacji o skali przemytu i handlu przygranicznego, który osiąga znaczące obroty oraz stanowi powszechną taktykę przetrwania w gospodarczo zacofanym regionie UE. Istotne będzie również poznanie opinii i postaw pracodawców w stosunku do problemów z jakimi na co dzień się borykają, a które bezpośrednio związane są z występowaniem „szarej strefy”. Jednak aby poznać prawdziwe przyczyny „szarej strefy” odwołać należy się do opinii ludzi, którzy na co dzień w niej funkcjonują. Zasadne jest więc zdiagnozowanie ekonomicznych, społecznych i kulturalnych aspiracji bezrobotnych oraz osób przekraczających granicę w celach przemytniczo – zarobkowych.